Dẫn chứng về thói quen xấu

Thói quen xấu là những hành vi lặp đi lặp lại, tác động tiêu cực đến sức khoẻ thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống, chúng hình thành do bộ não ưu tiên sự dễ chịu tức thời và cần nhận thức, nỗ lực để từ bỏ, thay thế bằng thói quen tốt. 

• Biểu hiện: Tại nhiều trường phổ thông hiện nay, một bộ phận học sinh lén lút sử dụng thuốc lá điện tử vì cho rằng nó "sành điệu", "không hôi" và "vô hại". Các em chuyền tay nhau sử dụng ngay trong nhà vệ sinh trường học hay các quán trà sữa.
• Kết quả: Nhiều bệnh viện (như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Nhi Trung ương) đã tiếp nhận các ca cấp cứu học sinh bị ngộ độc Nicotine, co giật, ảo giác, thậm chí tổn thương phổi nghiêm trọng (hội chứng EVALI). Thói quen này không chỉ tàn phá sức khoẻ giai đoạn dậy thì mà còn dẫn lối tới các tệ nạn ma tuý trá hình khác.

• Biểu hiện: Nhiều học sinh hiện nay có thói quen lướt các video ngắn (Shorts, Reels, TikTok) liên tục trong nhiều giờ đồng hồ. Nội dung chỉ kéo dài 15-60 giây khiến não bộ quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh, hời hợt và liên tục đòi hỏi sự kích thích mới.
• Kết quả: Hậu quả là khả năng tập trung bị suy giảm nghiêm trọng. Nhiều bạn trẻ cảm thấy khó khăn, bứt rứt khi phải ngồi đọc một cuốn sách dài hoặc tập trung nghe giảng quá 15 phút, dẫn đến kết quả học tập sa sút và tư duy trở nên lười biếng, thụ động.

• Biểu hiện: Thay vì nỗ lực tập luyện một cách chân chính, Lance Armstrong đã hình thành thói quen gian dối, sử dụng chất kích thích (doping) một cách có hệ thống trong suốt nhiều năm để giành chiến thắng.
• Kết quả: Khi sự thật bị phơi bày, ông bị tước bỏ tất cả 7 danh hiệu vô địch Tour de France danh giá, bị cấm thi đấu suốt đời. Từ một người hùng truyền cảm hứng, ông đánh mất toàn bộ danh dự và sự nghiệp, trở thành bài học đắt giá về thói quen thiếu trung thực.

• Biểu hiện: Đây là trạng thái mà một người dù đã rất mệt mỏi nhưng vẫn cố tình trì hoãn việc đi ngủ để thực hiện các hoạt động giải trí vô thưởng vô phạt như lướt mạng xã hội, xem video ngắn hoặc cày phim. Thuật ngữ này ám chỉ việc chúng ta cố gắng "đòi lại" thời gian tự do cho bản thân vào ban đêm vì ban ngày đã bị công việc và áp lực xã hội chiếm đoạt hết.
• Kết quả: Về mặt sinh lý, nó gây ra sự suy giảm trí nhớ trầm trọng và làm yếu hệ thống miễn dịch. Tuy nhiên, kết quả đáng sợ nhất là về mặt tâm lý: nó tạo ra một vòng lặp tội lỗi. Sáng hôm sau, bạn thức dậy trong sự uể oải, làm việc thiếu hiệu quả, dẫn đến cảm giác mất kiểm soát cuộc đời, và rồi bạn lại tiếp tục thức đêm để "tìm lại cảm giác làm chủ". Thói quen này không phải là sự tự do, mà là sự tự huỷ hoại bản thân trong thầm lặng, biến con người thành những bộ máy cạn kiệt năng lượng.

• Biểu hiện: Thói quen xấu này thường núp bóng dưới cái tên "sự kỹ tính" hoặc "chủ nghĩa lý tưởng". Người mắc thói quen này thường dành quá nhiều thời gian để chuẩn bị, tính toán mọi rủi ro và không dám bắt đầu hành động nếu chưa thấy một kế hoạch hoàn hảo 100%. Họ sợ hãi sự sai sót đến mức thà không làm gì còn hơn là làm mà không hoàn hảo.
• Kết quả: Nó dẫn đến sự trì trệ kinh niên và bỏ lỡ những "thời điểm vàng" trong sự nghiệp và cuộc sống. Thực tế, không có gì là hoàn hảo ngay từ đầu. Thói quen này làm thui chột khả năng ứng biến và sức sáng tạo. Kết quả là những người "hoàn hảo" thường dậm chân tại chỗ trong khi thế giới đã tiến xa, để rồi họ rơi vào cái bẫy của sự tự ti và trầm cảm vì cảm thấy mình không đủ giỏi, dù thực tế họ chỉ là đang quá sợ hãi mà thôi.

• Biểu hiện: Đây là thói quen luôn đặt mình vào vị trí nạn nhân trong mọi câu chuyện. Gặp tắc đường thì đổ lỗi cho chính phủ, làm việc sai thì đổ lỗi cho đồng nghiệp, thất bại trong tình cảm thì đổ lỗi cho số phận. Những người này hình thành một phản xạ tự nhiên là tìm kiếm tác nhân bên ngoài để bao biện cho sự kém cỏi hoặc không may mắn của mình.
• Kết quả: Về mặt khoa học, việc than vãn thường xuyên sẽ làm suy yếu vùng đồi thị trong não, nơi chịu trách nhiệm giải quyết vấn đề. Về mặt xã hội, nó giống như một "độc tố" phát tán ra môi trường xung quanh, khiến những người tích cực dần xa lánh bạn. Khi bạn trao quyền kiểm soát cuộc đời mình cho "hoàn cảnh", bạn cũng đồng thời từ bỏ khả năng thay đổi nó. Kết cục cuối cùng là một cuộc đời thất bại trong sự cay cú và cô độc.

• Biểu hiện: Thói quen chấp nhận mọi thông tin nhận được từ các "thuật toán" mà không có sự phản biện. Chúng ta lười đọc một cuốn sách dày, lười tìm hiểu nguồn gốc của một tin tức, và thường có xu hướng tin vào những gì đám đông đang tin. Chúng ta để cho các "reviewer" hay các "KOL" quyết định thay cho mình từ việc ăn gì, mua gì đến việc nên nghĩ gì về một vấn đề xã hội.
• Kết quả: Nó tạo ra một thế hệ "robot sinh học" những người có bộ não nhưng không sử dụng để tư duy độc lập. Kết quả là xã hội bị phân cực, con người dễ bị thao túng bởi tin giả và các chiến dịch truyền thông bẩn. Khi từ bỏ quyền được suy nghĩ, chúng ta cũng từ bỏ quyền được làm một cá thể tự do, trở thành những mắt xích dễ dàng bị thay thế trong guồng quay của xã hội.

• Biểu hiện: Ăn trong khi mắt vẫn dán vào màn hình điện thoại hoặc tivi, ăn khi không thấy đói (ăn vì buồn, vì chán), hoặc thói quen lạm dụng thức ăn nhanh chỉ vì sự tiện lợi. Đây không chỉ là câu chuyện về dinh dưỡng mà là sự thiếu tôn trọng đối với chính cơ thể mình.
• Kết quả: Hệ quả nhãn tiền là béo phì, tiểu đường và các bệnh chuyển hoá. Nhưng sâu xa hơn, thói quen này làm đứt gãy sợi dây liên kết giữa tâm trí và cơ thể. Khi chúng ta không còn cảm nhận được hương vị của thức ăn hay tín hiệu của dạ dày, chúng ta cũng dần trở nên vô cảm với những nhu cầu thực sự của bản thân, dẫn đến lối sống vô kỷ luật và thiếu sức bền trong mọi lĩnh vực khác.

• Biểu hiện: Luôn chọn con đường dễ dàng nhất, từ chối những thử thách mới, ngại học những kỹ năng khó vì sợ cảm giác mình là "kẻ mới bắt đầu" ngu ngơ. Người mang thói quen này thường bao biện bằng hai chữ "ổn định" để che đậy cho sự lười biếng và hèn nhát của mình.
• Kết quả: Thế giới thay đổi theo từng giây, và sự an toàn hôm nay chính là rủi ro của ngày mai. Thói quen né tránh khó khăn sẽ khiến năng lực của con người bị teo tóp lại. Kết quả là họ bị đào thải bởi quy luật tiến hoá của xã hội. Quan trọng hơn, họ sẽ không bao giờ biết được giới hạn của bản thân mình ở đâu, sống một cuộc đời tẻ nhạt và luôn đầy rẫy những nuối tiếc "giá như" khi về già.

• Biểu hiện: Đây là thói quen xấu cực kỳ phổ biến trong không gian mạng hiện nay. Chỉ cần thấy một hành động không vừa mắt hoặc khác biệt với quan điểm của mình, người ta ngay lập tức dùng những lời lẽ cay độc nhất để tấn công, lăng mạ hoặc "tẩy chay" đối phương mà không cần tìm hiểu ngọn ngành hay đặt mình vào vị trí của họ.
• Kết quả: Thói quen này phá huỷ lòng nhân ái và sự bao dung trong xã hội. Nó tạo ra một môi trường sống đầy rẫy sự thù hằn và sợ hãi. Người đi phán xét thường lầm tưởng mình đang thực thi công lý, nhưng thực tế họ chỉ đang giải toả sự thấp kém của bản thân bằng cách hạ thấp người khác. Kết quả là một cộng đồng chia rẽ, nơi con người không dám sống thật và không dám sai lầm để trưởng thành.

Nhìn lại chính mình, tôi nhận thấy bản thân cũng từng nuôi dưỡng một 'kẻ cắp thời gian' mang tên sự trì hoãn. Tôi thường tự trấn an rằng 'để mai làm cũng kịp' mỗi khi đối diện với bài vở khó hay việc nhà. Nhưng thực tế, 'ngày mai' đó thường biến thành những đêm thức trắng chạy deadline trong căng thẳng và cho ra những kết quả hời hợt. Tôi hiểu rằng thói quen xấu giống như một chiếc giường êm ái, dễ nằm vào nhưng rất khó để thức dậy. Vì vậy, tôi đang tập thay đổi bằng nguyên tắc '5 phút': bất cứ khi nào lười biếng, tôi ép mình ngồi vào bàn và chỉ làm trong 5 phút thôi. Thường thì khi đã bắt đầu, đà quán tính sẽ giúp tôi đi tiếp. Kỷ luật bản thân chính là liều thuốc duy nhất để chữa trị căn bệnh ỷ lại này.

Tôi cũng từng rơi vào cái bẫy ngọt ngào của mạng xã hội. Có những đêm, tôi tự hứa chỉ lướt điện thoại 10 phút trước khi ngủ, nhưng rồi giật mình nhận ra đồng hồ đã điểm 2 giờ sáng. Thói quen thức khuya vô độ đó không chỉ bào mòn sức khoẻ, khiến tôi uể oải vào sáng hôm sau mà còn làm tôi xa cách với những người thân trong gia đình. Nhận thức được tác hại đó, tôi đang học cách 'cai nghiện' bằng việc để điện thoại ra xa tầm tay trước khi ngủ và thay thế ánh sáng xanh màn hình bằng những trang sách giấy. Tôi tâm đắc câu nói: 'Gieo thói quen, gặt tính cách'. Việc từ bỏ một thói quen xấu hôm nay chính là cách tôi đang dọn đường cho một tương lai khoẻ mạnh và kỷ luật hơn.