Đề thi học kì 2 Văn 12 Cánh diều - Đề số 10

Đề thi

PHẦN I: ĐỌC - HIỂU

Đọc văn bản sau:

 Cảm nghĩ trước tượng đài 

Bùi Việt Phương

Vội vã bỏ những chân trời xa ngái
Tôi lặng im đứng trước tượng đài
Nơi đây hóa một miền tinh khôi nhất
Chỉ mây trắng tìm thấy tuổi hai mươi

Người lính nào khoác súng lên vai
Cũng nhớ lúc thõng tay khua liềm, gặt lúa
Con tép, quả cà, quạt mo, cối đá
Giờ này xa lắm
Đo bằng đòn gánh mẹ sải bước đê quai
Nghe nói làng mình
Đã vót nhọn thân tre đánh giặc
Chỉ một tiếng gà, sừng sững hậu phương

Chỉ một giờ sau súng nổ khắp chiến trường
Mỗi hòn đá, cái cây thành cột mốc
Người ngã xuống rồi hòn đất có tên
Cao điểm này dũng cảm
Cao điểm kia anh hùng
Mẹ thương anh, vẫn chưa tìm thấy mộ
Mẹ thắp hương, khấn xuôi theo ngọn gió
Khấn rằng:
Ai cũng là da thịt
Ai cũng có quê hương
Nhưng đã hi sinh
Đều hóa đá xây thành trì đất nước...

(Cảm nghĩ trước tượng đài - Bùi Việt Phương, Tạp chí Văn nghệ Quân đội,

                                    https://vannghequandoi.com.vn, truy cập ngày 24/10/2024)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản.

Câu 2. Những chi tiết, hình ảnh nào trong bài thơ gợi về cảnh làng quê yên bình, thân thuộc?

Câu 3. Trình bày hiệu quả của việc sử dụng biện pháp tu từ điệp cấu trúc trong đoạn sau:

Mỗi hòn đá, cái cây thành cột mốc
Người ngã xuống rồi hòn đất có tên
Cao điểm này dũng cảm
Cao điểm kia anh hùng

Câu 4. Nêu sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn trích.

Câu 5. Từ tâm trạng của nhân vật trữ tình khi đứng trước tượng đài các anh hùng liệt sĩ, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của những bức tượng đài trên quê hương.

PHẦN 2: VIẾT

Câu 1. Từ nội dung ở phần Đọc hiểu, em hãy viết đoạn văn nghị luận 200 chữ về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với nền hòa bình độc lập của dân tộc.

Câu 2. Anh (chị) hãy viết bài văn khoảng 600 chữ phân tích truyện ngắn  HẠ ĐỎ của Nguyễn Nhật Ánh.

           Mùa hè năm đó là mùa hè quê ngoại. Cuối năm lớp chín, tôi học bù đầu, người xanh như tàu lá. Ngày nào mẹ tôi cũng mua bí đỏ về nấu canh cho tôi ăn. Mẹ bảo bí đỏ bổ óc, ăn vào học bài sẽ mau thuộc. Trước nay, tôi vốn thích món này. Bí đỏ nấu với đậu phộng thêm vài cọng rau om, ngon hết biết. Nhưng ngày nào cũng phải buộc ăn món đó, tôi đâm ngán. Hơn nữa, dù dạ dày tôi bấy giờ tuyền một màu đỏ, trí nhớ tôi vẫn chẳng khá lên chút nào. Tôi học trước quên sau, học sau quên trước. Vì vậy tôi phải học gấp đôi những đứa khác. 

Tối, tôi thức khuya lơ khuya lắc. Sáng, tôi dậy từ lúc trời còn tờ mờ. Mắt tôi lúc nào cũng đỏ kè. Ba tôi bảo:

- Nhất định đầu thằng Chương bị hở một chỗ nào đó. Chữ nghĩa đổ vô bao nhiêu rớt ra bấy nhiêu. Thế nào sang năm cũng phải hàn lại.

Mẹ tôi khác ba tôi. Mẹ không phải là đàn ông. Mẹ không nỡ bông phèng trước thân hình còm nhom của tôi. Mẹ xích lại gần tôi, đưa tay nắn nắn khớp xương đang lồi ra trên vai tôi, bùi ngùi nói :

- Mày học hành cách sao mà càng ngày mày càng giống con mắm vậy Chương ơi !

Giọng mẹ tôi như một lời than. Tôi mỉm cười trấn an mẹ:

- Mẹ đừng lo! Qua kỳ thi này, con lại mập lên cho mẹ coi!

Không hiểu mẹ có tin lời tôi không mà tôi thấy mắt mẹ rưng rưng. Thấy mẹ buồn, tôi cũng buồn lây. Nhưng tôi chẳng biết cách nào an ủi mẹ. Tôi đành phải nín thở nuốt trọn một tô canh bí đỏ cho mẹ vui lòng.

Dù sao, công của tôi không phải là công cốc. Những ngày thức khuya dậy sớm đã không phản bội lại tôi. Kỳ thi cuối năm, tôi xếp hạng khá cao.

Ba tôi hào hứng thông báo:

- Sang năm ba sẽ mua cho con một chiếc xe đạp.

Mẹ tôi chẳng hứa hẹn gì. Mẹ chỉ “thưởng” tôi một cái cốc trên trán:

- Cha mày! Từ nay lo mà ăn ngủ cho lại sức nghe chưa!

Ba tôi vui. Mẹ tôi vui. Nhưng tôi mới là người vui nhất. Tôi đàng hoàng chia tay với những tô canh bí đỏ mà không sợ mẹ tôi thở dài. Dù sao thì cũng cảm ơn mày, cơn ác mộng của tao, nhưng bây giờ xin tạm biệt nhé! Tôi cúi đầu nói thầm với trái bí cuối cùng đang nằm lăn lóc trong góc bếp trước khi cung tay cốc cho nó một phát.

                                                            (Trích Hạ đỏ, Nguyễn Nhật Ánh, Nxb Trẻ, 2019)

*Chú thích: Nguyễn Nhật Ánh (1955), quê ở Thăng Bình, Quảng Nam, là một trong những gương mặt quen thuộc với bạn đọc các thế hệ, đặc biệt là tuổi mới lớn. Truyện của ông thường nhẹ nhàng, trong sáng để lại trong lòng độc giả nhiều dư vị và cảm xúc.

Đáp án

PHẦN I: ĐỌC - HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về các thể thơ

- Căn cứ vào các đặc điểm hình thức: số chữ mỗi dòng, gieo vần, ngắt nhịp

Cách giải:

Bài thơ được viết theo thể tự do 

Câu 2:

Phương pháp:

- Đọc kĩ văn bản

- Tìm các từ ngữ, hình ảnh phù hợp

Cách giải:

Những chi tiết, hình ảnh trong bài thơ gợi về cảnh làng quê yên bình, thân thuộc: khua liềm, gặt lúa, con tép, quả cà, quạt mo, cối đá, đòn gánh, đê quai, thân tre, tiếng gà.

Câu 3:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ điệp ngữ

- Chỉ ra biểu hiện và phân tích tác dụng

Cách giải:

Hiệu quả của việc sử dụng biện pháp tu từ điệp cấu trúc: Cao điểm này dũng cảm/Cao điểm kia anh hùng.

- Tạo ý nghĩa nhấn mạnh những hình ảnh người anh hùng in dáng hình vào đất nước, nơi đâu cũng in dấu khí phách anh hùng.

- Tạo nhịp điệu, tăng tính nhạc cho đoạn thơ.

- Thể hiện cảm xúc yêu mến, tự hào của tác giả trước những tấm gương anh hùng dân tộc.

Câu 4:

Phương pháp:

- Căn cứ vào toàn bộ nội dung bài thơ

- Xác định mạch cảm xúc giữa các khổ thơ

Cách giải:

- Từ hình ảnh bức tượng đài ở hiện tại mang vẻ đẹp thuần khiết, tinh khôi, tác giả nhớ về xuất thân bình dị và sự hoá thân vào dáng hình đất nước của những người lính.

- Tác giả xót xa trở về hiện thực khi chứng kiến nỗi đau thương mất mát của người mẹ mỏi mòn tìm con.

- Niềm tự hào, lòng biết ơn sâu sắc trước sự hi hinh của những người lính đã hóa thành những “thành trì đất nước”.

Câu 5:

Phương pháp:

* Từ tâm trạng của nhân vật trữ tình  khi đứng trước tượng đài các anh hùng liệt sĩ: xúc động, tự hào trước sự hi sinh của những người lính để bảo vệ quê hương đất nước...

* Bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của những bức tượng đài trên quê hương:

- Là biểu tượng của sự hi sinh thân mình vì đất nước của những người lính

- Là minh chứng cho tinh thần quyết tử vì quê hương và sự bất tử của người lính.

- Thể hiện tấm lòng yêu mến, biết ơn của thế hệ sau đối với những hi sinh to lớn của  các bậc cha anh đi trước.

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

PHẦN 2: VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

- Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận 

- Thân đoạn:

+ Nhận thức: Thấu hiểu giá trị của hòa bình, độc lập không phải tự nhiên có, mà được đánh đổi bằng xương máu, tuổi xuân và cả những nỗi đau chiến tranh

+ Hành động:

_Tích cực học tập, rèn luyện sức khỏe, sẵn sàng lên đường làm nghĩa vụ quân sự; cảnh giác trước các luận điệu xuyên tạc, phá hoại của các thế lực thù địch.

_Ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển kinh tế, đưa Việt Nam sánh vai các cường quốc; đó chính là cách trả ơn thiết thực nhất.

_Biết ơn, bảo tồn các di tích lịch sử, tượng đài

_Thăm hỏi gia đình thương binh, liệt sĩ; phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng; sống có lý tưởng, có hoài bão.

- Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề nghị luận

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Thế hệ trẻ hôm nay may mắn được sống trong hòa bình, độc lập, nhưng đó không phải điều tự nhiên có được mà được đánh đổi bằng xương máu, tuổi xuân và cả những nỗi đau chiến tranh dai dẳng. Chính vì vậy, trách nhiệm của tuổi trẻ đối với nền hòa bình, độc lập dân tộc là vô cùng thiêng liêng. Trước hết, mỗi người cần tích cực học tập, rèn luyện sức khỏe, sẵn sàng lên đường làm nghĩa vụ quân sự khi Tổ quốc cần, đồng thời luôn cảnh giác trước các luận điệu xuyên tạc, phá hoại của các thế lực thù địch trên không gian mạng và trong đời sống. Hơn thế, để trả ơn cha anh một cách thiết thực nhất, thế hệ trẻ phải mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm phát triển kinh tế, đưa Việt Nam sánh vai các cường quốc. Bên cạnh đó, lòng biết ơn còn thể hiện qua những việc làm cụ thể: bảo tồn các di tích lịch sử, tượng đài, thường xuyên thăm hỏi gia đình thương binh, liệt sĩ, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng. Quan trọng hơn cả, mỗi bạn trẻ cần sống có lý tưởng, có hoài bão, biết cống hiến để xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các bậc cha anh. Có như vậy, hòa bình và độc lập mới thực sự bền vững.

Câu 2:

Phương pháp:

*Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Nhật Ánh và phong cách sáng tác đặc trưng.

- Giới thiệu truyện ngắn Hạ đỏ và vấn đề trung tâm: tình cảm gia đình bình dị, sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ trong hành trình học tập của con.

* Thân bài:

- Tình huống và nội dung truyện: Cậu học sinh Chương ôn thi cuối cấp trong trạng thái kiệt sức, người mẹ mỗi ngày nấu canh bí đỏ với niềm tin giản dị "bí đỏ bổ óc". Tình huống quen thuộc, gần gũi tạo sự đồng cảm tức thì với người đọc.

- Nhân vật người mẹ: Tình yêu thương thể hiện qua hành động mộc mạc, không lời hoa mỹ. Dẫn chứng: nắn xương vai con, mắt rưng rưng, "thưởng" con bằng cái cốc trên trán. Người mẹ Nam Bộ hiện lên chân thực, ấm áp.

- Nhân vật người cha và cậu bé Chương: Cha bông phèng che giấu lo lắng, vui mừng hồn nhiên khi con đỗ. Chương hóm hỉnh, ngây thơ, biết trân trọng công sức bản thân và tình thương của mẹ.

- Nghệ thuật đặc sắc:

+ Ngôi kể thứ nhất tạo sự gần gũi, chân thực.

+ Ngôn ngữ đời thường giàu màu sắc Nam Bộ.

+ Chi tiết kết truyện độc đáo: Chương "cốc" vào trái bí vừa hài hước vừa chứa đựng ý nghĩa sâu sắc về sự trưởng thành và lòng biết ơn.

* Kết bài: Khái quát giá trị tác phẩm: Hạ đỏ nhắc nhở người đọc trân trọng những điều bình dị nhất trong cuộc sống, đặc biệt là tình thương gia đình luôn âm thầm nâng đỡ ta trên mọi chặng đường.

Cách giải:

Bài văn tham khảo:

Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Nhật Ánh được biết đến như một nhà văn có tài năng đặc biệt trong việc chạm đến trái tim bạn đọc bằng những câu chuyện giản dị, trong sáng mà đầy dư vị. Truyện ngắn Hạ đỏ là một minh chứng tiêu biểu cho phong cách ấy. Qua câu chuyện nhỏ về mùa ôn thi của cậu học sinh tên Chương, tác giả đã khéo léo gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình cảm gia đình và sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ trên hành trình trưởng thành của con.

Câu chuyện được mở ra bằng một tình huống quen thuộc, gần gũi với bất kỳ học sinh nào: Chương đang trong giai đoạn ôn thi căng thẳng cuối năm lớp chín. Cậu học ngày học đêm đến mức "người xanh như tàu lá", mắt lúc nào cũng đỏ kè, thức khuya dậy sớm mà trí nhớ vẫn cứ "học trước quên sau, học sau quên trước". Chính cái khung cảnh chân thực, không tô vẽ ấy đã tạo nên sức hút ngay từ những dòng đầu tiên, khiến người đọc như thấy chính mình trong đó. Nguyễn Nhật Ánh không để gian khổ hiện lên theo kiểu bi thương nặng nề mà để nó trôi qua tự nhiên, nhẹ nhàng qua giọng kể hóm hỉnh của nhân vật, tạo nên nét đặc trưng khó lẫn trong văn ông.

Nổi bật nhất trong truyện là nhân vật người mẹ, người được tác giả khắc họa bằng những nét bút tinh tế, giản dị mà xúc động. Mẹ không nói những lời yêu thương hoa mỹ, mẹ chỉ âm thầm mỗi ngày nấu một tô canh bí đỏ vì tin vào câu "bí đỏ bổ óc" theo kinh nghiệm dân gian. Hành động tưởng chừng nhỏ bé ấy lại chứa đựng cả một trời thương yêu. Khi thấy con ngày càng còm nhom, mẹ không la mắng, không than vãn dài dòng mà chỉ lặng lẽ "đưa tay nắn nắn khớp xương đang lồi ra trên vai", giọng "bùi ngùi" như một lời than. Chi tiết ấy đơn sơ mà thấm thía, diễn tả trọn vẹn nỗi lòng của người mẹ thương con đến xót ruột nhưng không biết làm gì hơn ngoài việc nhìn con và lo. Mắt mẹ "rưng rưng" khi nghe con trấn an cũng là một chi tiết đắt giá, bởi giọt nước mắt không rơi ấy đau hơn cả tiếng khóc. Và đến khi con thi đỗ, phần thưởng của mẹ không phải quà cáp hay lời khen ngợi mà là một cái cốc nhẹ lên trán kèm câu mắng yêu: "Cha mày! Từ nay lo mà ăn ngủ cho lại sức nghe chưa!" Câu nói vừa buồn cười vừa ấm lòng ấy chính là ngôn ngữ yêu thương đặc trưng của người mẹ Nam Bộ trong trang văn Nguyễn Nhật Ánh.

Bên cạnh người mẹ, nhân vật người cha cũng được khắc họa sinh động theo cách riêng. Ông không bộc lộ lo lắng trực tiếp mà chọn cách bông phèng: "Nhất định đầu thằng Chương bị hở một chỗ nào đó. Chữ nghĩa đổ vô bao nhiêu rớt ra bấy nhiêu." Câu nói hài hước ấy thực ra là cái vỏ bọc che giấu nỗi lo của người cha trước thân hình hao gầy của con. Sự đối lập giữa cách thể hiện tình cảm của cha và mẹ làm cho bức tranh gia đình trong truyện thêm phần sinh động, chân thực và đáng yêu.

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của Hạ đỏ chính là nghệ thuật kể chuyện tài tình của Nguyễn Nhật Ánh. Ngôi kể thứ nhất tạo ra sự gần gũi, chân thực, giúp người đọc dễ dàng đặt mình vào vị trí của nhân vật. Ngôn ngữ đời thường giàu màu sắc Nam Bộ như "bú đầu", "ngán", "bấy giờ tuyền một màu đỏ" làm cho câu chuyện trở nên sinh động, tự nhiên. Đặc biệt, chi tiết kết thúc truyện vừa bất ngờ vừa đầy ý nghĩa: Chương cúi đầu nói thầm với trái bí cuối cùng nằm lăn lóc trong góc bếp rồi "cung tay cốc cho nó một phát". Hành động hồn nhiên, tinh nghịch ấy không chỉ tạo nên tiếng cười nhẹ nhàng mà còn gói trọn cả hành trình vất vả vừa qua, cả sự biết ơn thầm kín của một cậu bé đối với tình yêu thương của mẹ được gửi gắm trong từng tô canh bí đỏ mỗi ngày.

Truyện ngắn Hạ đỏ tuy ngắn gọn nhưng để lại dư vị lâu bền trong lòng người đọc. Nguyễn Nhật Ánh đã chứng minh rằng văn chương không cần đến những câu chuyện lớn lao, kỳ vĩ mới chạm được đến trái tim con người. Đôi khi chỉ cần một tô canh bí đỏ, một cái cốc nhẹ lên trán, một ánh mắt rưng rưng của mẹ cũng đủ để nhắc nhở chúng ta trân trọng hơn những điều bình dị nhất trong cuộc sống, đặc biệt là tình thương gia đình luôn âm thầm nâng đỡ ta trên mọi chặng đường.